Blog januari 2026, wanneer maak je een moestuinplanning?

Het is januari en nog hartje winter. De donkerste dag van het jaar is net in december geweest en in de avond wordt het al gauw weer knus binnen terwijl het buiten guur is. Toch begint het misschien al te kriebelen en verlang je weer naar een nieuw moestuinjaar. Dan is deze maand juist een perfecte maand om een start te maken met je moestuinplanning. Sommige mensen hebben het al af, maar in januari ben je nog steeds niet te laat. Er zijn vele redenen waarom iemand een moestuinplanning maakt. Hieronder beschrijf ik waarom ik graag een moestuinplanning maak.

Moet je een moestuinplanning maken?

Nee hoor, dat hoeft niet. Veel mensen met een kleine moestuin(bak) planten gewoon wat ze leuk vinden en dat gaat helemaal prima. Meestal althans. Deze moestuiniers hebben vaak vakjes van 30 bij 30 centimeter waar per jaar slechts een gewas per vakje in gaat. En daar is niets mis mee. Het werkt, dus waarom niet?

Wanneer wel een moestuinplanning maken?

Dat kan verschillende redenen hebben. Soms vindt iemand het gewoon fijn om overzicht te hebben. Veel mensen vinden het ook leuk om in de stille wintermaanden toch bezig te zijn met de moestuin. En sommigen hebben gemerkt dat ze veel meer willen zaaien dan dat er plaats is. Allemaal goede redenen om een planning te maken.

Maar soms is het ook noodzakelijk of kan het de gewassen helpen. Sommige moestuiniers hebben hele grote moestuinbedden. Vaak (maar tegenwoordig lang niet altijd) hebben ze hele stukken vol met dezelfde planten staan. Deze stukken noem je dan een monocultuur. Een monocultuur kan een bodem uitputten, doordat steeds dezelfde gewassen dezelfde voedingsstoffen uit de bodem halen. Daarnaast is een monocultuur kwetsbaar voor plantenziektes, omdat zo’n ziekte heel gemakkelijk van de ene plant naar de andere kan overgaan. Dat werkt net zo bij mensen die elkaar besmetten. Veel mensen dicht bij elkaar betekent dat de kans op besmetting het grootst is. Maar een ander gewas dat geen familie is, kan dan niet besmet raken. Net zoals een mens ook niet zo gemakkelijk een hond kan besmetten. Vaak is het bij planten dat het dodelijk kan zijn en dus een heel stuk grond met alleen maar dezelfde planten kan in één keer bezwijken aan een plantziekte of parasieten. Om dat te voorkomen, kun je beter ieder jaar op hetzelfde stuk grond een ander gewas zaaien. Dit wordt wisselteelt genoemd.

Goede buren, slechte buren

Precies tegen diezelfde ziektes kunnen gewassen elkaar ook helpen! Neem nu twee parasieten. De een is de uienvlieg die de bol en de wortels van uiengewassen aantast en de ander is de wortelvlieg die gangen graaft in wortels en daarmee rot veroorzaakt. De uienvlieg houdt niet van de geur van de bladeren van wortels en de wortelvlieg houdt niet van de geur van bladeren van de uien. Zet je die twee gewassen bij elkaar, dan beschermen ze elkaar doordat het ene gewas de geur van het andere gewas maskeert en vice versa. Dit is een voorbeeld van goede buren. Er zijn ook voorbeelden van slechte buren. Slechte buren zijn planten die elkaar in de groei, gezondheid of opbrengst belemmeren door concurrentie, ziektes of plagen. Omdat ik zelf niet zo’n hele grote moestuin heb, kijk ik zelf niet zo naar slechte buren. Soms past het gewoon niet om ook hier rekening mee te houden. Neem als voorbeeld voeding. Sommige planten hebben zo veel voeding nodig (bijvoorbeeld kolen) dat ze alles in de directe omgeving opnemen en weinig overlaten voor de anderen. Hierdoor kunnen andere gewassen tekort komen. Maar dat hoeft niet altijd een probleem te zijn. Ik heb bijvoorbeeld prei tussen de wortels en uien staan. Wortels en uien hebben vrij weinig voeding nodig terwijl prei juist een “goede eter” is. Omdat prei alles “opeet” blijft er weinig over voor de uien en de wortels. Komt dat even goed uit, want die hebben ook weinig nodig. Over slechte buren maak ik me daarom minder druk.

Waarom maak ik een moestuinplanning?

Mijn redenen om een moestuinplanning te maken zijn omdat ik graag twee keer oogst van hetzelfde stukje grond in hetzelfde jaar wil proberen te krijgen. Dat kan je doen door in het voorjaar op tijd te beginnen door bijvoorbeeld voor te zaaien. Een gewas heeft namelijk een bepaald aantal dagen nodig om van zaad tot oogst te komen. En dat is bij ieder gewas anders. Om dat goed in de gaten te hebben, is een planning wel erg handig. Ook het voorzaaien in het hele vroege voorjaar kan daarbij helpen. Hoe eerder het zaadje ontkiemd is, hoe eerder je oogst hebt. En als je op tijd bent, dan kun je hartje zomer nog voor de herfst en winteroogst gaan. Winteroogst kan niet altijd in de zomer gezaaid worden omdat sommige gewassen heel lang nodig hebben om van zaad naar oogst te gaan zoals spruitjes. Maar andere gewassen lukken wel in een redelijk korte tijd zoals andijvie. Andijvie kan niet tegen diepe vrieskou, dus meer een herfstoogst. Je moet dus niet alleen rekening houden met de tijd tussen zaaien en oogsten, maar ook met de vorst. In het voorjaar wordt gezegd dat in Nederland na ijsheilige (15 mei) geen nachtvorst meer verwacht hoeft te worden. Maar je kunt natuurlijk al eerder binnen zaaien. Dat noem je voorzaaien en later plant je het uit in je moestuin. In de herfst heb je ook een moment waarop gemiddeld in Nederland de eerste nachtvorst verwacht kan worden. In het westen is dat eind oktober begin november, maar meer in het binnenland en noorden is dat begin oktober al. Je kunt weliswaar eerder in de lente binnen zaaien, maar niet de plant in de herfst naar binnen nemen om binnen te kunnen oogsten. Maar het klimaat schuift steeds verder op naar het noorden en de eerste nachtvorst lijkt ook elk jaar net even wat later te komen. Je zou het risico kunnen nemen, maar het is en blijft een risico.

Een andere reden dat ik een moestuinplanning maak is dat ik soms de oogst wil spreiden. Dan wil ik ergens een langere tijd in het seizoen van genieten en niet alles in één keer hoeven oogsten zodat ik alleen maar dat gewas kan eten. Bij zulke gewassen kijk ik naar het eerste moment dat ik kan zaaien en het laatste moment dat ik kan zaaien. Hiermee kan ik de oogst ook verspreiden. Soms steeds twee weken ertussen en dat een aantal keer tot de laatste zaaimogelijkheid, en soms ook gewoon twee zaaimomenten. Het nadeel is dan wel dat je die plek voor een langere tijd bezet houdt en dan niet meer alles kunt zaaien voor de herfst- of wintermoestuin. Dus hier is een planning ook wel op zijn plaats.

Welke redenen heb ik nog meer, maar dit jaar niet gedaan?

En er is een derde reden waarom ik graag een moestuinplanning maak. Sommige gewassen poot of zaai je al in de herfst voor het volgende seizoen. Denk bijvoorbeeld aan pootuien die je in de herfst al in de grond kunt stoppen. Die blijven de hele winter in de grond, komen in het voorjaar weer op en hebben dan nog steeds bijna een heel seizoen nodig om tot een oogst te komen. Dat is niet bij alle gewassen zo. Soms zaai je in de herfst omdat je vroeg in het voorjaar ook al een oogst wilt hebben. Tuinbonen zijn zo’n gewas. Dat kun je in november nog zaaien en die komen in het voorjaar lekker vroeg op. Het voordeel van tuinbonen zo vroeg zaaien is dat je geen of nauwelijks last hebt van de zwarte bonenluis die dan nog niet actief is als je de tuinbonen gaat oogsten.

Ik had afgelopen herfst best wel uien willen poten en tuinbonen willen zaaien, maar ik wist dat hartje winter onze tuin, en daarmee mijn moestuinbakken, leeggehaald zal worden en opnieuw ingericht zal worden. Het heeft geen zin om uien en tuinbonen in de herfst in de grond te stoppen als ze er alweer uitgehaald worden voordat ze geoogst konden worden. Dus heb ik het hierbij gelaten. Volgend jaar ga ik het wel proberen! Maar dan moet ik goed gaan plannen! Laat ik maar gauw beginnen…

Ben je nieuwsgierig naar hoe ik mijn moestuin voor 2026 heb gepland? Volgende week neem ik je in Uitpluizen stap voor stap mee in het proces hoe ik plan.