Er zijn vele manieren om een moestuinplanning te maken. Je kunt bijvoorbeeld een plattegrond maken van je moestuin en ongeveer plekken aanwijzen waar je wat wilt planten. Er zijn apps en programma’s die je helpen met hoeveel je van elk gewas kunt planten, maar ikzelf vind het fijn om eerst te kijken naar: wat wil ik zelf eigenlijk graag in mijn moestuin? En dan bouw ik vanuit dat oogpunt verder op. In deze ‘Uitpluizen‘ neem ik je stap voor stap mee in mijn opbouw van mijn moestuin. Dit is mijn manier van plannen en het is helemaal niet de bedoeling om jou te overtuigen dat jij dit ook precies op deze manier moet doen. Maar het kan misschien wel een inspiratie voor je zijn.
Stap 1. Mijn moestuinbak en mijn wensen
Ik heb twee moestuinbakken van elk 120 cm bij 120 cm. Elke moestuinbak heb ik opgedeeld in vakjes van 30 cm bij 30 cm. Dat komt neer op 32 vakjes in totaal. Ik laat je dus vooral zien hoe ik mijn vakjesmoestuin plan.
Er zijn een paar gewassen die ik sowieso in mijn moestuin wil hebben. Namelijk uien, paprika’s, tomaten, sugarsnaps en andijvie. Ik begin met plannen bij de uien, want ik weet dat ik daarvan in de keuken best veel gebruik en dus ook een aanzienlijk groot deel van mijn moestuin hieraan wil besteden. Ik wil ze naast de wortelen planten, want wortelen en uien zijn goede buren van elkaar.
Met deze twee gewassen ben ik begonnen met plannen.
Stap 2. Overzicht krijgen in zaai- en oogstmaanden
Ik begin in dit geval bij de wortelen. Puur omdat ik voor de uien al iets beter weet wat ik wil en ik voor de wortels wat variaties wil proberen die ik nog nooit gehad had. Maar als ik op verschillende verkoopsites de wortelen met elkaar probeer te vergelijken, dan begint het al heel snel te tollen. Omdat ik dit jaar mij voornamelijk wil richten op twee oogsten in hetzelfde jaar/vak, is het vooral belangrijk om te weten wanneer ik het gewas kan zaaien en wanneer ik het kan oogsten (en dus of er ruimte is voor een tweede gewas). Overzicht is dus belangrijk en dat heb ik gedaan door de gewassen die mij wel leuk lijken in Excel te zetten met precies wanneer te zaaien en wanneer te oogsten. Zaai- en oogstmaanden kun je op de verpakking van de zaden vinden of op de site waar je het koopt.
Niet iedereen kan even goed met Excel omgaan. Daarom heb ik deze maand als gratis printable een schema toegevoegd. Je hoeft het alleen maar in te vullen. Zaaien onder glas kun je bijvoorbeeld blauw maken, zaaien buiten groen en oogsten rood. Deze gratis printable is beschikbaar voor alle leden die zich hebben ingeschreven voor de nieuwsbrief.
Stap 3. Werkelijk plannen van de vakken
Van wortelen weet ik dat ik het niet kan voorzaaien. Het zijn namelijk kwetsbare plantjes als ze klein zijn, dus ik moet ze direct in de volle grond zaaien. Hoe eerder ik zaai, hoe eerder de oogst zal zijn. Zaai ik later, dan heb ik ook later een oogst. Ik zie dat de wortelvariatie “Lange Bloedrode” een overlap heeft tussen zaaien en oogsten. Dat betekent dat ik, als ik de Lange Bloedrode vroeg zaai, ze ook vroeg kan oogsten en misschien meteen weer nieuwe zou kunnen zaaien. Ik heb dus besloten om de Lange Bloedrode twee keer achter elkaar te zaaien. Ik had ook ervoor kunnen kiezen om een andere variatie als tweede oogst te zaaien. Dat heb ik gedaan bij een ander vak. Ik zie bijvoorbeeld dat de wortelvariatie “Geel uit Doubs” vrij vroeg gezaaid kan worden, maar ook een maand eerder dan de Lange Bloedrode niet meer gezaaid kan worden. Dat betekent minder overlap met het oogsten. Om die reden heb ik als tweede gewas een heel andere wortelvariatie gekozen, namelijk “Amsterdamse Bak 2”. Deze heeft een zaaiperiode die twee maanden overlap heeft met de oogstperiode van Geel uit Doubs.
Stap 3b. Plannen, schuiven, van gedachten veranderen en weer opnieuw plannen
Keuze voor uien was veel complexer. Hier kon ik zaaien, pootgoed gebruiken en zelfs al voor het volgende jaar (2027) gaan plannen. Daarnaast wil ik graag verschillende families proberen zoals bosui/lente ui en sjalot. Ik ben weer begonnen met een overzicht maken wanneer wat te zaaien (of poten) en wanneer wat te oogsten.
Ik ben bij de uien een paar keer veranderd van strategie. Zo wil ik per se rode uien, want dat eten we nu eenmaal erg veel. Dat had ik in eerste instantie ook als pootgoed gepland.
Pootgoed is bij de uien dat je een mini-uitje in de grond stopt en deze kunnen dan weer groeien tot grotere volwaardige uien. Deze mini-uitjes hebben al een kleine voorsprong op uizaden. Ik heb hieronder even een voorbeeld gegeven van de uienvariatie “Rode Baron”. Je ziet dat doordat het pootgoed een kleine voorsprong heeft, ook eerder geoogst kan worden.
Na behoorlijk wat heen en weer schuiven, heb ik besloten dat ik de sjalotten als pootgoed ga gebruiken en de rode uien opkweek vanaf zaad. Dat komt bijzonder goed uit, want ik wil na de eerste sjalottenoogst in dat vak andijvie zaaien. Het toeval wil dat wanneer de andijvie geoogst kan worden, de nieuwe pootsjalotten er weer in kunnen voor het jaar erop (2027). Want pootsjalotten, maar ook pootuien, kun je vaak ook al in de herfst in de grond doen. Dat betekent dat ik drie keer in dat vak kan zaaien en het jaar erop misschien wel drie keer kan oogsten! En ik heb gekozen voor een iets meer winterharde lente ui zodat ik die ook in de herfst kan zaaien en in de winter (2026/2027) kan oogsten. Nooit geprobeerd, dus het is een experiment.
Stap 4. Overzicht overzetten op plattegrond
Na elk gewas dat ik gekozen heb, heb ik het meteen overgezet op een plattegrond. Dit doe ik ook in Excel. Hieronder zie je de twee bakken die ik heb uitgetekend in vakken. Gezien ik een vakjesmoestuin heb, is dat makkelijk op deze wijze in te richten. Ik hoef geen rekening te houden met hoeveel ruimte een gewas in beslag neemt, want ik kijk per vakje hoeveel planten ik erin kwijt kan. Soms 1, soms 16 planten, afhankelijk van het gewas.
Ik heb elke maand een kleur gegeven. Zo heb ik niet alleen overzicht wanneer ik wat moet zaaien, maar ook wanneer ik wat moet oogsten. Dit heb ik niet meteen kunnen doen, omdat sommige gewassen een zeer lange tijd hebben wanneer ze gezaaid kunnen worden. Die keuze, dus wanneer ik wil zaaien, moet eerst gemaakt worden. Daarna kan ik pas verder plannen.
In een vakje kan ik niet alle gewassen uitschrijven, dus heb ik dat in de opmerkingen geplaatst. Dat zijn de paarse hoekjes. Als ik daar met mijn cursor op ga staan, dan krijg ik de volledige planning te zien. Hieronder heb ik de opmerking van het vakje van de sjalot uitgeklapt. Je kunt zien dat ik voor de tweede oogst andijvie heb gepland en voor de derde oogst opnieuw sjalotten.
Je ziet kleuren die corresponderen met de kleuren die ik de maanden gegeven heb (rechts naast de getekende bakken). Linkerkleur is zaai- of pootmaand, de rechterkleur is de oogstmaand. Ik wil dus sjalotten in maart uitpoten en in juli oogsten. In juli kan dan de andijvie gezaaid worden en dat kan ik in oktober oogsten. Meteen in oktober kunnen dan de nieuwe pootsjalotten weer in de grond. Deze kunnen dan in mei 2027 geoogst worden.
Ik heb mijn gewassen wel erg strak gepland. Als er iets tussendoor komt waardoor ik die maand niet in staat ben om te zaaien of het is een koud jaar, dan klopt de planning niet meer en moet ik dus mijn planning aanpassen. Ook staat nu de planning niet voor 100 procent vast. Ik twijfel over twee gewassen of ik die daar wel wil hebben. Maar aangezien de tuin in de winter van 2026 opnieuw wordt ingericht, wil ik misschien die twee grote gewassen in de tuin zetten. Als opvulling tot de tuin volledig heringericht is. En dan kunnen op die twee plekken andere gewassen.
En soms, zelfs bij de beste moestuiniers, kunnen oogsten ook mislukken. Het blijft levend materiaal waarmee je werkt.
Wederom omdat niet iedereen even handig is met Excel, heb ik ook deze maand in de gratis printable een blad toegevoegd waarop je je eigen moestuin als plattegrond kunt overnemen. Omdat niet iedereen een even grote moestuin heeft, heb je de ruimte om precies jouw moestuin(bak) over te nemen. Deze gratis printable is beschikbaar voor alle leden die zich hebben ingeschreven voor de nieuwsbrief.
Stap 5. Per zaaimaand uitwerken
Als ik dat allemaal gedaan heb, dan ga ik alles weer uit elkaar plukken en het per maand opdelen. Ik heb nu namelijk een plan, alles heb ik al ingericht. Maar om mezelf extra duidelijkheid te geven, heb ik alles per maand uiteengezet. Ik kan dan elke maand kijken wat ik moet zaaien voor de desbetreffende maand. Zo heb ik voor de maand januari alleen paprika in de planning staan. Paprika zaaien in januari? Hoe en waarom ik dat doe, kun je vanaf volgende week in zaaimaand januari lezen.
